حسابداری
هدف :
حسابداری یک سیستم است که در آن فرآیند جمعآوری، طبقهبندی ، ثبت، خلاصه کردن اطلاعات و تهیه گزارشهای مالی و صورتهای حسابداری در شکلها و مدلهای خاص انجام میگیرد. تا افراد ذینفع درون سازمانی مثل مدیران سازمان و یا برونسازمانی مثل بانکها، مجمع عمومی سازمان مورد نظر و یا مقامات مالیاتی بتوانند از این اطلاعات استفاده کنند. به همین دلیل فردی که تحصیلات دانشگاهی ندارد، بیشتر دفتردار است تا حسابدار. چرا که گزارشهای این دسته از افراد مطابق استاندارد نیست و پردازش کافی نمیشود و بیشتر تراز حسابها میباشد. برای مثال یک حسابدار تجربی نمیتواند براحتی بین دارایی کوتاه مدت و بلند مدت تفاوت قائل شود و یا نمیداند که چگونه باید معاملات ارزی را در دفاتر ثبت کرد.
حسابداری به عنوان یک نظام پردازش اطلاعات، دادههای خام مالی را دریافت نموده، آنها را به نظم در میآورد.
محصول نهایی نظام حسابداری گزارشها و صورتهای مالی است که مبنای تصمیمگیری اشخاص ذینفع (مدیران ، سرمایهگذاران ، دولت و ...) قرار میگیرد.
ماهیت :
یک حسابدار متخصص، در آینده میتواند مدیر مالی یک سازمان یا شرکت گردد یعنی میتواند به مدیریت یک شرکت ایده بدهد که منابع موجودش را در چه راههایی سرمایهگذاری نماید تا استفاده بهینه کند و یا اگر شرکت به منابع مالی جدید نیاز داشت یک مدیر مالی بر اساس دانش آکادمیک خود میتواند بگوید که از چه طریقی باید تامین مالی کرد. و مجموع این فعالیتها خارج از توانایی یک حسابدار تجربی است.
«حسابداری یک سیستم اطلاعاتی است که با فراهمکردن اطلاعات لازم کمک میکند تا سرمایهگذارها، اعتبار دهندگان، مدیران و دولت نسبت به مسائل اقتصادی بهتر بتوانند، تصمیم بگیرند. برای مثال اگر شخصی بخواهد در یک شرکتی سرمایهگذاری کند، تمایل دارد که وضعیت مالی آن شرکت و یا نتایج عملیات آن شرکت را در طی سالهای قبل بداند. موضوعاتی که به صورت گزارشهای مالی توسط حسابداران تهیه میشود.
«حسابداری به منظور جوابگویی به نیازهای انسان به وجود آمده است. به همین دلیل با گذشت زمان و به موازات گسترش فعالیتهای اقتصادی و افزایش پیچیدگی آن ، هدفها و روشهای حسابداری برای جوابگویی به نیازهای اطلاعاتی، توسعه یافته است. چرا که اشخاص، شرکتها و دولت برای تصمیمگیری در مورد توزیع مناسب منابع مالی نیاز به اطلاعاتی قابل اتکا دارند که این اطلاعات را به یاری حسابداری میتوان به دست آورد. از سوی دیگر انجام سرمایهگذاری یکی از مواد ضروری و اساسی در فرآیند رشد و توسعه اقتصادی کشور است و سرمایهگذاران نیز از بعد عرضه سرمایه، تا حد امکان سعی دارند منابع مالی خودرا به سویی سوق دهند که کمترین ریسک و بیشترین بازده را داشته باشد. یعنی به دنبال برآورد ریسک سرمایهگذاریها خواهند بود. این در حالی است که یکی از مبانی اساسی برای محاسبه ریسک بازار شرکتها ، استفاده از اطلاعات تولید شده توسط سیستم حسابدای است.
رشته حسابداری از جمله رشتههایی است که از داوطلبان هر سه گروه آزمایشی ریاضی و فنی ، علوم تجربی و علوم انسانی دانشجو میپذیرد.
آینده شغلی ، بازار کار ، درآمد:
به نظر میرسد فارغالتحصیلان دورههای تحصیلات تکمیلی این رشته، آمادگی و پختگی بیشتری برای حضور در بازار کار دارند.
نتیجه یکی از تحقیقات دانشگاه «کلمبیا» مبنی بر این بود که از از دهه 70 به بعد همه شرکتهای موفق، شرکتهایی بودهاند که مدیر آنها تحصیلات مالی داشته است. چون از این دهه به بعد اطلاعات نقش مهمی پیدا کرده است و مهمترین اطلاعات نیز، اطلاعات مالی است که تاثیر بسیاری در تصمیمگیری روسای شرکتها دارد.
«فرصتهای شغلی یک حسابدار بسیار گسترده است و از پایینترین سطح تا بالاترین سطح را در بر میگیرد. و با وجود این که در دانشگاههای مختلف کشور اعم از دولتی ، غیرانتفاعی و آزاد، دانشجویان بسیاری در رشته حسابداری تدریس میکنند اما تعداد فارغالتحصیلان بیکار این رشته از بیشتر رشتهها کمتر است. چون از یک موسسه کوچک گرفته تا بزرگترین کارخانههای کشور حداقل برای تهیه اظهارنامه مالیاتی به حسابدار نیازمند هستند.
همچنین دانش حسابداری در بخش مالیات کاربرد وسیعی دارد. چون محاسبه سود به یاری حسابداری امکانپذیر است و تعیین مقدار سود نیز مبنای محاسبه مالیات شرکتها اعم از دولتی و خصوصی میباشد.
فارغالتحصیلان این رشته پس از اتمام تحصیل میتوانند در سطوح مختلف و شاخههای متفاوت عهدهدار انجام امور مالی گردند که شرح آن چنین است:
الف) حسابداری
فارغالتحصیلان میتوانند در کلیه موسسات و واحدهای تجاری، اعم از دولتی یا خصوصی به عنوان حسابدار در شاخههای زیر مشغول کار شوند:
حسابداری مالی: در کلیه شرکتها و موسسات تجاری و غیرانتفاعی.
حسابداری صنعتی : در کلیه واحدهای صنعتی و شرکتهای تولیدی.
حسابداری دولتی : در کلیه سازمانها و ادارات دولتی به عنوان حسابدار یا عامل ذیحساب.
حسابداری مالیاتی : در ادارات دارایی.
حسابداری بیمه : در موسسات بیمه .
حسابداری بانکها : در شعبهها و سرپرستی بانکها .
حسابداران پس از مدتی اشتغال به کار حسابداری میتوانند در سمت مدیریت مالی واحدهای تجاری ، ایفای نقش نمایند.
ب ) حسابرسی
فارغالتحصیلان رشته حسابداری قادرند با توجه به شاخههای حسابداری در بند الف در حرفه حسابرسی شاغل شوند. شاغلان حرفه حسابرسی در یک تقسیمبندی کلی به دو گروه اصلی تفکیک میشوند :
حسابرسان داخلی : این گروه از حسابرسان ، کارمند واحد مورد رسیدگی هستند، و در واقع رابط میان هیات مدیره و شرکت بوده و گزارش رسیدگی خود را به طور هفتگی ، ماهانه یا سالانه به مدیرعامل و هیات مدیره ارائه میدهند . این گروه از حسابرسان عملیات داخل واحد تجاری را رسیدگی میکنند.
حسابرسان مستقل: این گروه از حسابرسان، افرادی هستند که در موسسات حسابرسی مشغول کار هستند و بر اساس قرارداد میان شرکتها یا سازمانها با این موسسات، عملیات حسابداری و مالی واحد تجاری را بر اساس اصول و موازین حسابداری مورد رسیدگی قرار میدهند و گزارش خود را به مجمع عمومی صاحبان سهام ارائه میکنند. در واقع حسابرسان مستقل رابط میان صاحبان شرکت و هیات مدیره شرکت میباشند.
در حال حاضر در ایران ، سازمان حسابرسی به عنوان یک سازمان دولتی ، بزرگترین موسسه حسابرسی است و در کنار آن سایر موسسات حسابرسی دولتی و خصوصی مشغول فعالیت میباشند.
تواناییهای مورد نیاز و قابل توصیه:
داشتن شم ریاضی در رشته حسابداری از اهمیت بسیاری برخوردار است. به همین دلیل دانشآموزان رشته ریاضی در این رشته موفقتر هستند. البته این بدان معنا نیست که دانشآموزان رشته علوم انسانی قادر به ادامه تحصیل در رشته حسابداری نیستند بلکه باید تلاش کنند تا از دانش ریاضی خوب و یا حداقل متوسطی برخوردار باشند.
همچنین یک حسابدار باید بتواند بخوبی گزارش کارهای خود را ارائه دهد. بنابراین باید در ادبیات فارسی مسلط بوده و نگارش خوبی داشته باشد. این ویژگی بخصوص در سطوح بالاتر این رشته یعنی حسابرسی و مدیریت مالی اهمیت بسیاری دارد.
در آزمون هر سه گروه آزمایشی درس ریاضی به عنوان مهمترین درس این رشته ضریب 4 دارد.
دانشجوی حسابداری باید صادق و رازدار باشد چون در آینده تمام اسناد و مدارک یک سازمان را در اختیار دارد و اگر فرد رازدار و در کل با اخلاقی نباشد لطمات زیادی به آن شرکت و در نهایت به جامعه وارد میآورد. این مساله بخصوص در حسابرسی اهمیت بیشتری دارد زیرا اگر یک حسابرس که وظیفه بررسی گزارشات مالی یک سازمان و تایید صحت و سقم آن را بر عهده دارد، درستکار نبوده و یا شهامت ابراز مشکلات را نداشته باشد، میتواند به نابسامانیهای اداری و مالی یک جامعه دامن بزند.
و بالاخره یک حسابدار برای موفقیت در این دنیای پر از رقابت و تغییر و تحول باید خلاق، مبتکر، صبور و منضبط باشد.
علاقه به امور مالی و تجزیه و تحلیلهای آن، عامل موفقیت دانشجوی حسابداری است.
وضعیت ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر:
تا مقطع دکترا امکان ادامه تحصیل وجود دارد.
نظر یک فارغالتحصیل مشغول به کار در این رشته :
دانشجوی این رشته باید تحمل ساعتها کار در پشت یک میز و صندلی و سرو کار داشتن با اعداد و ارقام را داشته باشد. همچنین باید دقیق و منظم باشد تا در جمعبندی اعداد و ارقام دچار مشکل نگردد.»
وضعیت نیاز کشور به این رشته در حال حاضر:
آموزش حسابداران و شرکت موثر آنها در فراهمآوری اطلاعات مالی دقیق و قابل اعتماد، و تجزیه و تحلیل این اطلاعات برای توسعه پایدار در کشور در حال توسعهای مانند ایران اهمیت فراوانی دارد. چرا که وجود اطلاعات دقیق، اعتماد برانگیز، بموقع و مربوط به فعالیتهای اقتصادی، نه تنها لازم بلکه حیاتی است. علاوه بر این اطلاعات مالی حاصل از فعالیتهای اقتصادی که بوسیله نظامهای حسابداری گزارش میشود، میتواند از انحراف مسیر پیشبینی شده ، اتلاف منابع اقتصادی و اخلال در برنامههای توسعه اقتصادی جلوگیری کند.
دکتر ثقفی نیز در این باره میگوید:« چون این رشته فقط به کلاس و معلم نیاز دارد متاسفانه در سالهای اخیر، بسیاری از شهرهای دورافتاده که حتی یک حسابدار مجرب و متخصص ندارد، رشته حسابداری را با استفاده از اساتید کمتجربه دائر کرده است و در نتیجه فارغالتحصیلان دانشگاههای فوق حسابدارانی ناکارآمد هستند که نمیتوانند، جذب بازار کار شوند. البته آنچه گفته شد شامل حال فارغالتحصیلان توانمند این رشته نمیشود چون هر فرد سرمایهگذار و هر موسسه اعتباری برای سرمایهگذاری یا اعتبار دادن به حسابدار نیاز دارد. »
نکات تکمیلی :
چند سال پیش وقتی که آقای . ت ریاست یکی از کارخانههای ایران را بر عهده گرفت با اخمهای در هم و چهرههای عبوس کارگرانی روبرو شد که 6 ماه بود حقوق نگرفته بودند و امید چندانی نیز به رئیس جدید نداشتند. اما رئیس جدید که فارغالتحصیل رشته حسابداری بود با مدیریت قوی و درست خویش نه تنها کارخانه مورد نظر را از ورشکستگی نجات داد بلکه امروزه این کارخانه یکی از بهترین کارخانههای کشور است که محصولات آن به خارج از کشور صادر میگردد و در حال حاضر نیز نحوه کار رئیس یاد شده به عنوان یک شیوه نوین در دانشگاهها تدریس میشود.
آنچه خواندید سرگذشت واقعی یکی از کارخانههای کشور است.
. ایران نیز مستثنی نیست و در این گردونه است. برخی از تغییرات ساختاری در اقتصاد ایران، از جمله اصلاح قانون مالیات ها، قانونمند شدن سرمایه گذاری خارجی، گسترش کمی و کیفی بازار اوراق بهادار، روند رشد خصوصی سازی، تشکیل جامعه حسابداران رسمی ایران و بسیاری از تحولات نشانه هایی از گشایش بازار کار گسترده برای حسابداران است. در آینده کلیه واحدهای تجاری و غیر تجاری در بخش های خصوصی، عمومی و دولتی ناگزیر از پاسخگویی به ذی نفعان و مردم می باشند. شالوده اصلی پاسخگویی، اطلاعات است. سیستم حسابداری می تواند همچون گذشته بخش اعظم این اطلاعات را فراهم آورد. به شرط آنکه تفکر و نگرش قبلی اش را تعدیل کند، آموزش های جدید را پیشه کند، گزارش هایی را ارائه کند که در ارزیابی و ارزشگذاری و پیش بینی نتایج عملیات در آینده به کار آید و از اعتبار لازم نزد افراد حرفه ای برخوردار باشد این تغییر در تفکر و نگرش وظیفه همه حسابداران است. کسب اعتبار شناسایی حسابداری در ایران تنها از طریق تشکل های علمی و حرفه ای میسر است و وجود تشکل های علمی و حرفه ای در ایران فرصتی است که باید همکاران استفاده نمایند. قطعا تلاش و خرد فردی به میزان تلاش و خرد ورزی جمعی اثر بخش نیست.
اعلام موجودیت انجمن حسابداری ایران
انجمن حسابداری ایران، که اولین انجمن علمی حسابداری ایران است، در مرداد 1382 رسما اعلام موجودیت کرد و فعالیت هایش را آغاز نمود. انجمن حسابداری ایران که با هدف ارتقای دانش، پژوهش و عمل حسابداری پا گرفته است تشکل علمی، غیر انتفاعی، غیر سیاسی و غیر دولتی ( NGO ) است که اعضای آن را دانشگاهیان، حرفه ای ها، پژوهشگران و دانش آموختگان رشته حسابداری و رشته های مرتبط تشکیل می دهند.
اخبار انجمن حسابداری رسمی آمریکا ( AICPA )
حسابداری
کار گروه حسابداری و خدمات بازنگری انجمن حسابداران رسمی آمریکا سه تفسیرنامه جدید از بخش 100AR، "تالیف و بازنگری صورتهای مالی " را منتشر می کند. این تفسیرنامه ها عبارتند از تفسیرنامه شماره 8 - گزارشگری در باب عناصر، حسابها یا اقلام خاص صورتهای مالی - تجدید نظر شده، تفسیرنامه شماره 24 - اشاره به کشور مبدا در گزارش های بازنگری یا تالیف صورتهای مالی، و تفسیرنامه شماره 25 - عدم گزارش سود جامع در گزارشهای تالیف صورتهای مالی. این کار گروه توصیه می کند که این تفسیرنامه ها در اسرع وقت اجرا شوند ( برای کسب اطلاع بیشتر می توانید به نشانی www.aicpa.org/download/memoers رجوع کنید.)
هیات استانداردهای حسابداری مالی (FASB) اجرای تفسیرنامه شماره46 - تلفیق هستارهای با درصد مالکیت متغیر را به حالت تعلیق در می آورد ( به www.aicpa.org/pubs/jofa/apr2003/news.htm#financial رجوع کنید ) ویک پیش نویس نظر خواهی را برای روشنگری بیشتر الزامات آن منتشر می کند) به www.fasb.org/draft/ed-prop-interp-vie-pdel نگاه کنید) فقط هستارهایی مشمول این تعلیق می شوند که قبل از اول فوریه 2003 ایجاد شده اند. این امر به شرکتها و حسابرسانشان فرصت بیشتری می دهد تا تعیین کنند که کدام هستار را باید در صورتهای مالی تلفیقی شان بگنجانند. شرکت ها باید صورتهای مالی هستارهایی با درصد مالکیت متغیر را که دوره های مالی شان منتهی به تاریخ های پس از 15 دسامبر است تلفیق نمایند.
حسابرسی
هیات اسنانداردهای حسابرسی ( ASB ) موضوع نامه 2-03 خدمات گواهی دهی درباب هطلاعات گازهای گلخانه ای را منتشر می کند.
این اثر یک راهنما در خصوص اجرا و گزارشگری اطلاعات مربوط به انتشار گازهای گلخانه ای یا کاهش گازهای گلخانه ای به دست می دهد. حسابرسان باید این رسیدگی ها را در انطباق با فصل " خدمات گواهی دهی " استانداردهای گواهی دهی شماره 10 ( SSAE ) با عنوان استانداردهای گواهی دهی بازنگری و کد گذاری مجدد، انجام دهند. نسخه رایانه ای این موضوع نامه در وب گاه http://www.cpazbiz.com/ در دسترس می باشد.
کار گروه ویژه مسائل حسابرسی وابسته به هیات استانداردهای حسابرسی ( ASB ) یک تفسیرنامه از فصل یک کارهای گواهی دهی بیانیه استانداردهای گواهی دهی شماره 10 را منتشر ساخت. رجوع شود به آدرس www.aicpa.org/members/div/announce/xbrl-09-16-03-final.htm . این راهنما که کارهای گواهی دهی اطلاعات مالی گنجانده شده در مستندات تمونه های XBRL نام دارد، الزامات حسابرس در خصوص بررسی و گزارش مستندات نمونه XBRL را توصیف می کند. این تفسیرنامه گزارش های نمونه و نیز اطلاعات مندرج در این مستندات را بدست می دهد.
هیات نظارت بر حسابداری شرکتهای سهامی ( PCAOB ) قواعد و مقررات موضوع مصوبه جدید SEC را پذیرفت. این مصوبه به بازرسی موسسات حسابداری مربوط می شود که نزد هیات برای حسابرسی شرکت های سهامی به ثبت رسیده اند. ) www.pcaobus.org/pcaob-news-10-07-03a-asp (. این قواعد تمام موسسات حسابداری ثبت شده را موظف می کند تا به بازرسی های دوره ای و خاص هیات تن دردهند. بر طبق بخش (1)(0)104 قانون Sarbanes - Oxley باید جدول زمانی بازرسی های دوره ای به صورت منظم تدوین شود. هیات همچنین در نظر دارد یک استاندارد برای حسابرسی کنترل های داخلی ناظر بر گزارشگری مالی صادر کند. ) www.pcaobus.org/pcaob-news-10-07-03b-asp (
حسابداری دولتی
هیات رایزنی استانداردهای حسابداری فدرال ( FASAB ) یک پیش نویس نظرخواهی را به عنوان شناسائی و گزارشگری " حسابهای مستقل تخصیص یافته " منتشر می کند. حسابهای مستقل تحصیص یافته، از فعالیت های سنتی امانی یا Fiduciary مجزا هستند و ملزم اند که در صورت های مالی مبلغ انباشته ای حسابهای مستقل تخصیص یافته برای برنامه های فدرال را نشان دهند.
هیات استانداردهای حسابداری دولتی راهنمای اجرای بیانیه شماره 40 هیات استانداردهای حسابداری دولتی را منتشر می کند. این بیانیه که افشاگری ریسک پس انداز و سرمایه گذاری : پرسش ها وپاسخ ها نام دارد ، مرجع و افزاری برای تهیه و گواهی دهی صورتهای مالی به دست می دهد. نسخه الکترونیکی این پیش نویس را می توانید درآدرس زیر بیابید.
http://store/yahoo.com/gasbpubs/publications-implemenation-guidas.html
بین المللی
کمسیون اروپا اجرای مقررات جدید حسابداری شامل برخی از استانداردهای حسابداری بین المللی، ازجمله تفسیرنامه های مربوط را برای بیش از 700 شرکت سهامی اتحادیه اروپا از اول سال 2005 میلادی الزامی کرد ( نظر()